Zink in de vijver.

1. Inleiding

Vanuit mijn praktijkervaring stel ik vast dat er nog heel wat onwetendheid heerst rond de aanwezigheid van zink in vijvers. In dit artikel doe ik de voor- en nadelen van zink uit de doeken. Niet enkel het metaal zink, maar ook koper, cadmium, chroom, lood, aluminium, ijzer en zilver kunnen vergiftiging in uw vijver veroorzaken.

2. Bronnen van zink

Zink is een zeer doeltreffend algenbestrijdingsmiddel. Ook is het dikwijls aanwezig in een anti-algenpoeder waar de samenstelling niet geweten is. Een andere veel voorkomende bron van zink is gegalvaniseerd ijzer: roosters die in filters gebruikt worden, beelden of fonteinen in de vijver, …  Ook  regenwater dat verzameld wordt via gegalvaniseerde dakgoten kan een potentiële bron van zink zijn. Vooral bij droge dagen wanneer het zink zich in de regenput concentreert.

3. Eigenschappen van zink

3.1. Voorkomen in de natuurlijke wateren.

Zeewater bevat gemiddeld 0.6-5 mg/1000 l.  Rivieren halen een gehalte van 5-10 mg/1000 l.  Voor ons drinkwater wordt er een maximale concentratie van 5g/1000 l toegestaan.  Vanaf 2g/ 1000 liter zink in het drinkwater smaakt men het verschil. 

3.2. Positieve effecten.

Dat vissen niet zonder zink kunnen staat vast. Het is echter de mate van concentratie van zink die bepalend is of iets gezond of toxisch is. De noodzakelijke hoeveelheden voor onze vissen zijn minuscuul (15-30mg/kg voedsel). Deze hoeveelheden zink worden normaal voorzien via het voedsel. Zink heeft een essentiële rol in groei en celdeling, metabolisme, wondheling, immuniteit, reproductie, zicht en smaak. Het heeft een invloed op de activiteit van meer dan 300 enzymen in het lichaam. Bijvoorbeeld een tekort aan zink bij jonge zalm kan cataract veroorzaken. Verder ziet men dan ook een vermindering van uitkippen van de eieren, vinrot en dwerggroei bij de zalm.

 3.3. Negatieve effecten.

Als men over intoxicatie spreekt, maakt men een onderscheid tussen acute (plots) en chronische (langdurig) intoxicatie.
Bij acute intoxicatie ziet men een irritatie van de slijmhuid en kieuwen. Deze kan zo uitgebreid zijn dat de vis sterft door een tekort aan zuurstof. Onder de microscoop ziet men een dikke slijmlaag op het kieuwepitheel en teleangiëctasie (toppen van de secundaire lamellen zien er uit als rode bollen, dit zijn uitgezette bloedcapillairen). De irritatie wordt ook duidelijk bij het nemen van een afstrijkje van de huid. Er komt zeer veel slijm mee.
Meestal blijft acute intoxicatie beperkt tot klachten over passieve vissen die op de bodem gaan liggen en stoppen met eten. Bij het netten gaan veel van deze vissen spontaan bloeden uit de kieuwen. Het is mogelijk dat deze symptomen slechts te zien zijn bij enkele vissen.

Onderzoek heeft aangetoond dat bij de karper (Cyprinus carpio L. ) de rode bloedcellen gevoeliger worden aan hemolyse (kapot springen van cel) bij te hoge zink concentratie in het bloed doordat het zink een wijziging in de celwand teweeg brengt. Rode bloedcellen zorgen voor het transport van zuurstof.

Op lange termijn staat het vast dat zware metalen een schadelijk effect hebben op lever en nieren. Van koper is geweten dat het de immuniteit onderdrukt bij vissen in te hoge concentratie. Een te hoge zinkconcentratie in het water fungeert als stressfactor voor de vissen. Stress is nefast voor de weerstand van onze vissen.
Mijn eigen praktijkervaringen leren mij dat problemen zoals langdurige, niet genezende wonden (ondanks goede antibiotica therapie) of slecht etende passieve vissen, zich spontaan oplossen als we de bron van zink wegnemen en water verversen. Dit geldt uiteraard alleen als zink het enige primaire probleem is.

4. Wanneer is zink giftig? Welke concentratie is lethaal?

De toxiciteit van zink is sterk afhankelijk van de concentratie, de duur van blootstelling aan de vis, vissoort, leeftijd van de vis,…  Ook andere waterparameters, zoals temperatuur, zuurstofgehalte, alkaliniteit, pH, andere mineralen en metalen, spelen een belangrijke rol.

Zink, koper en cadmium versterken elkaar in hun toxische werking.
Een experiment bij forellen heeft het volgende resultaat.  De helft van de forel stierf in 96 uur bij zink concentratie van < 0,14mg/l bij pH 8 en 10mg /l CaCO3 (alkalisch zacht water) tot  3,20 mg/l bij pH 5 en 204mg/l CaCO3 (zuur hard water). Het verschil in toxiciteit zou te wijten zijn aan het externe vrij calcium.  Zink toxiciteit bleek hier positief gecorreleerd met stijgende pH tussen 5-7 met als hoogste toxiciteit tussen pH 8-9 en onder pH 5 terug een stijgende toxiciteit (onafhankelijk van waterhardheid).

Uit deze proef kunnen we afleiden dat zinktoxiciteit complex is.  Daarbij is het afhankelijk van tal van fysische en chemische transformaties van het metaal, veranderingen in opname, excretie en detoxificatie in de vis. Alle vijvers zijn verschillend. Soms zijn er symptomen van vergiftiging bij een zinkgehalte van 0,7 mg/l in de ene vijver terwijl er geen problemen zijn in een andere vijver met een zinkgehalte van 2 mg/l. In de literatuur worden waarden gegeven van 1.0 mg/l (50% van de vis is dood na 48-96 uur, geteste vissoort onbekend), 0.01 mg/l (bij zalm indien ook Cu aanwezig) en 0.15 mg/l (zalm in hard water).

Mijn praktijkervaring leert mij dat de ene vissoort de andere niet is. De goudwinden zijn gevoeliger voor zinktoxicatie dan goudvissen . Deze laatsten zijn gevoeliger dan koi.

5. Wat doen we praktisch?

5.1. Met algenmiddelen op basis van zink.

Zolang we geen mechanische stoornissen hebben van de filter laten we de algen als lekkernij voor onze vissen. Men kan eventueel tijdens het voederen de langste draden verwijderen.

Indien je zink gebruikt tegen algen, bepaal dan eerst de veilige dosis voor jou vijver en vis.

Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van fictieve waarden:

Je hebt een poeder gekregen op basis van zink en moet er 20g per 1000 liter van in de vijver doen. Begin dan met een dosis van 5g/1000 liter en wacht een week af. Verhoog de dosis met 5g/1000 l per week tot je effect ziet bij de algen zonder dat de vissen negatief reageren.  Uiteraard ga je nooit over de initiële dosis (in dit voorbeeld 20 g per 1000 liter). Na drie maand zijn er soms nog dosissen van 0.4 mg zink/liter in een vijver te vinden. Men kan zich dus afvragen of herdoseren veilig is. Andere manieren van toedienen, zoals het poeder in een sok in de filter hangen, lijken mij te gevaarlijk aangezien men geen controle heeft over de concentratie aan zink die men toedient.

5.2. Om zink te voorkomen in de vijver.

Vooreerst moeten alle materialen die gebruikt worden in de vijver vrij zijn van zink.  Leidingen worden best in pvc (of ander inert plastiek) vervaardigd, roosters uit inox of plastiek.  Indien men water bijvult of de vijver ververst, neemt men water dat vrij is van zink. Om te voorkomen dat metalen in de vijver komen via water dat door koperen of gegalvaniseerde buizen stroomt, kan men de eerste liters best rechtstreeks in de afvoer doen. Dit stilstaand water in de buizen bevat immers veel zwaar metaal.

5.3. Bij intoxicaties met zink.

Vooreerst gaan we de bron verwijderen. Daarna de concentratie aan zink verlagen door te verversen en over actieve kool te filteren. Voor de vis zelf kan men enkel rust, veel zuurstof en licht gezond voedsel (eventueel met extra vitaminen) voorzien. Het herstel komt slechts geleidelijk.

6. Conclusie

 Alle bronnen van zink kunnen we best vermijden uit de vijver.  Indien men toch zink toevoegt moet men weten dat dit niet zonder risico is.  Een veilige concentratie geven voor alle vijvers is ook onmogelijk voor een anti-algenproduct op basis van zink.

Indien nog vragen zijn kan dit via mijn email Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken .